سبک زندگی شاد و سالم ابعاد مختلفی دارد، طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO) به عنوان ” وضعیتی کامل از نظر جسمی، روانی و اجتماعی و نه صرفا عدم وجود بیماری یا ناتوانی” است که بیانگر این مفهوم است که سبک زندگی سالم مفهومی فراتر از مبتلا نشدن به بیماری‌های مختلف است.
سالم بودن و داشتن یک سبک زندگی سالم چیزی فراتر از خوردن گاه و بی‌گاه سالاد، رفتن به پیاده‌روی هر چند وقت یکبار است. باید موارد متعددی را رعایت کنیم تا بتوانیم بگوئیم سبک زندگی سالمی داریم.
برای داشتن یک سبک زندگی سالم لازم است نکاتی را هم در بعد سلامت روان و هم سلامت جسمانی رعایت کنیم. یعنی نمی‌توان فقط به جنبه جسمانی زندگی خود توجه کنیم و برای آن وقت و انرژی صرف کنیم. برای مثال فقط به این دلیل که ورزش می‌کنیم یا غذاهای سالم می‌خوریم، نمی‌توانیم بگوئیم من سبک زندگی سالم دارم! در کنار مواردی که مربوط به سلامت جسم هستند باید توجه ویژه‌ای به سلامت روان هم داشته باشیم تا بتوانیم بگوئیم سبک زندگی من سالم است.
نکات مربوط به سلامت جسمانی در سبک زندگی شاد و سالم
سلامت جسمانی یعنی همان وضعیت خوب و ایده‌آل بدنی که از مواردی مانند تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، خواب کافی، پرهیز از اعتیاد به هر چیز، رابطه جنسی کنترل شده و … ناشی می‌شود.
خواب منظم
به جرات می‌توانیم بگوئیم که خواب یکی از قدرتمندترین ابزارهایی است که انسان برای تقویت سلامت جسم خود در اختیار دارد. وقتی در طول روز فعالیت‌های مختلف جسمی و ذهنی انجام می‌دهیم، نیاز است خستگی فکری و جسمی بدن بر اثر فعالیت ذهنی و فیزیکی روزانه به نحوی بهبود پیدا کند. خواب شبانه این کار را انجام می‌دهد. علاوه بر این ترشح هورمون‌هایی که برای رشد و حفظ سلامتی مهم هستند، هنگام خواب شبانه صورت می‌پذیرد.
مناسب‌ترین میزان خواب، هشت ساعت خواب شبانه است. کمتر یا بیشتر بودن این میزان خواب موجب بروز عوارض جدی برای مغز و بدن است. البته بر حسب فعالیت روزانه ، جثه فرد و … این میزان خواب می‌تواند کمتر یا بیشتر باشد.
داشتن تغذیه مناسب
تغذیه مناسب یعنی به اندازه از هر نوع ماده غذایی استفاده کنیم. افراط و تفریط در هر ماده غذایی از جمله گوشت و سبزیجات می‌تواند برای سلامتی مضر باشد. با داشتن یک برنامه غذایی مناسب می‌توانیم میزان مناسبی از گوشت یا غذاهای گیاهی را در رژیم غذایی خود داشته باشیم.
اما توصیه می‌شود این برنامه غذایی بر اساس هرم غذایی طراحی شود. احتمالا شما هم با هرم غذایی آشنا هستید.
طبق هرم غذایی برنامه غذایی باید به صورتی باشد که غلات و حبوبات چیزی حدد 35% برنامه غذایی را شامل شود. غلات و حبوبات بیشتر بخش این هرم را تشکیل می‌دهند.
رده دوم هرم غذایی بعد از غلات و حبوبات، میوه وسبزیجات قرار دارد. در رده سوم گوشت و لبنیات و در راس هرم روغن، چربی و شیرینی قرار دارد، که مصرف آن‌ها باید کم باشد و اگر هم بتوانیم به طور کلی از برنامه غذایی حذف کنیم.
ورزش و فعالیت بدنی
بارها و بارها درباره فواید ورزش و فعالیت بدنی شنیده‌ایم. و می‌دانیم بین کسی که روزانه حداقل 30 دقیقه ورزش می‌کند و کسی که علاقه‌ای به فعالیت بدنی ندارد، چه تفاوتی در سلامتی و سبک زندگی می‌تواند وجود داشته باشد.
زمانی که سخن از ورزش کردن به میان می‌آید برخی تصور می‌کنند، حتما منظور رفتن به باشگاه و انجام تمرینات سخت است، در حالی که با انجام چند ورزش ساده می‌توان شادابی و نشاط و سلامتی را برای جسم و روان‌مان به ارمغان بیاوریم. از جمله ورزش‌های ساده می‌توان به این موارد اشاره کرد.
- پس از بیدار شدن از خواب چند حرکت کششی ساده انجام دهیم.
- در طول شبانه‌روز، 30 دقیقه را به دویدن آهسته اختصاص دهیم که هم موجب نشاط و سلامت است و هم به کاهش وزن کمک می‌کند.
- به جای استفاده از وسائل حمل و نقل عمومی، یا خودرو شخصی برای رفت و آمد از دوچرخه استفاده کنیم و برای مسافت‌های نزدیک می‌توانیم پیاده‌روی را برای رفت‌و آمد انتخاب کنیم.
- بهتر است برای رفتن به طبقات اول آپارتمان محل سکونت یا محل کار به جای آسانسور از پله استفاده کنیم.
اعتیاد به هر چیزی ممنوع!
همه وقتی کلمه اعتیاد را می‌شنویم ابتدا مواردی مانند دخانیات، الکل و مواد مخدر در ذهن‌مان تداعی می‌شوند. اما اعتیاد فقط به همین موارد یا موارد مشابه خلاصه نمی‌شود. افراط در هر چیزی، اعتیاد خوانده می‌شود، یک نفر به الکل اعتیاد دارد، یک نفر به بازی‌های کامپیوتری، یک نفر به سیگار، یک نفر به استفاده از موبایل.
در اینجا باید بگوئیم فقط اعتیاد به مواد مخدر، الکل، سیگار یا موارد مشابه نیست که زیان آور هست، بلکه هر چیزی که در استفاده از آن افراط کنیم، باعث اعتیاد و آسیب به جسم و روان‌مان خواهد شد.
رابطه جنسی کنترل شده
رابطه جنسی کنترل شده با همسر فوایدی بسیاری برای سلامتی دارد. استرس را از بین می‌برد، سیستم ایمنی بدن را تقویت می‌کند، موجب سوختن کالری می‌شود، سیستم قلب و عروق را تقویت می‌کند، درد را کاهش داده و شادابی و نشاط را افزایش می‌دهد و موارد متعدد دیگر.
البته اگر شکل افراطی بگیرد به صورت یک رفتار اعتیاد آور در خواهد آمد و اگر رابطه کنترل شده نباشد، مشکلات جسمی و روحی فراوانی را در پی خواهد داشت.
بهداشت دهان و دندان
یکی از مواردی که در حفظ سلامتی بدن نقش زیادی دارد، سلامتی و بهداشت دندان‌ها و لثه‌ها می‌باشد. زیرا دلیل بسیاری از بیماری‌های مزمن، بهداشت ضعیف دهان و دندان می‌باشد. اقداماتی که به منظور حفظ سلامت دهان و دندان باید انجام دهیم.
- کشیدن نخ دندان پس از غذا
- سه نبوت مسواک در شبانه‌روز
- اجتناب از مصرف غذاهای بسیار شیرین
- نوشیدن آب به مقدار کافی
- اجتناب از سیگار
- مصرف شیر و مواد حاوی کلسیم
مدیریت و کنترل استرس
استرس حذف شدنی نیست چرا که همه در طول روز در محل کار، خانه، در جامعه با عوامل استرس زا روبه رو می‌شویم. استرس قابل مدیریت است. با نوشتن، ورزش کردن، مدیتیشن می‌توانیم استرس را مدیریت و کنترل کنیم.
حفظ وزن مناسب
در سراسر جهان، 800 میلیون نفر با چاقی زندگی می کنند و تخمین زده می‌شود که در سال 2030 یک میلیارد نفر در جهان با چاقی زندگی کنند. یعنی از هر 5 نفر زن و از هر 7 نفر مرد 1 نفر با چاقی زندگی می‌کند.
BMI یا شاخص توده بدنی شاخص‌های مهمی در نمایش کیفیت وضعیت سلامتی هستند. BMI یا شاخص توده بدنی، معیاری برای سنجش و اندازه گیری چربی بدن بر اساس قد و وزن است. زمانی که شاخص توده بدنی در محدوده 18.5 تا 24.9 باشد فرد از نظر جسمی ظاهرا سالم است. اما زمانی که به خصوص شاخص توده بدنی بالاتر از این محدوده باشد یعنی فرد چاق است و لازم است اقدامات لازم برای رسیدن به وزن مناسب را انجام دهد.
مراجعه منظم به پزشک و چکاپ‌های دوره‌ای
اکثر مردم زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که دچار بیماری شده‌اند. در حالی که چکاپ‌های منظم که توسط پزشک انجام می‌شود باعث تشخیص زود هنگام بیماری‌های و درمان آن‌ها می‌گردد.
نکات مربوط به سلامت روان در سبک زندگی شاد و سالم
خب به بخش سلامت روان رسیدیم. همانطور که در ابتدای مقاله گفته شد، سبک زندگی سالم فقط به سلامت جسمی و فیزیکی خلاصه نمی‌شود. و یکی از بخش‌های مهم برای داشتن زندگی سالم و با نشاط توجه به سلامت روح و روان است.
سلامتی روان بر بخش عظیمی از زندگی ما تاثیر گذار است. سلامت روان روی طرز فکر، احساس و رفتار روزانه ما تاثیر دارد. سلامت روان بر توانایی ما در مواجهه با استرس، غلبه بر چالش‌های زندگی، ساخت روابط، بهبود بعد از مشکلات و سختی‌ها تاثیر زیادی دارد. قبل از اینکه مقوله‌های مرتبط با سلامت روان در سبک زندگی سالم را بدانیم، بهتر است با ویژگی‌های کسی که از سلامت روان قابل رضایت برخوردار است آشنا شویم.
- حس رضایت
- توانایی خندیدن، هیجان و سرگرمی در زندگی
- توانایی مقابله با استرس
- داشتن هدف از زندگی، روابط و فعالیت‌ها
- انعطاف در تغییر و یادگیری مهارت‌های جدید
- تعادل بین کار و زندگی
- توانایی ساخت و بهبود روابط
- اعتماد به نفس و عزت نفس
ارتباط با خداوند و شکرگزاری
تقریبا تمام روانشناسان بر این باور هستند که معنویت یا ارتباط با خداوند یا خالق جهان، از جمله راه‌هایی است که موجب آرامش، افزایش اعتماد به نفس و کاهش افسردگی و … در افراد می‌شود.
سپاسگزاری از خداوند باعث می‌شود حس مثبت در ما شکل بگیرد. لازم نیست شکرگزاری از خداوند را منوط به موفقیت‌های مالی و شغلی بدانیم. همه نعمت‌های خداوند مادی نیستند. همین که نفس می‌کشیم، توانایی دیدن، شنیدن، لمس کردن، راه رفتن داریم، همین که از نعمت خانواده برخورداریم کافی هستند که از خداوند بابت آن‌ها سپاسگزار باشیم.
زندگی هدفمند
هدفگذاری و پایبندی به اهداف یکی از عواملی است که موجب شادابی ذهن انسان می‌گردد. با داشتن اهداف هر چند ساده و دستیابی به آن‌ها می‌توانیم به احساس موفقیت دست پیدا کنیم و اعتماد به نفس خود را افزایش دهیم. هدف داشتن در زندگی باعث می‌شود استرس نداشته باشیم و همچنین احساس پوچی نکنیم.
داشتن برنامه‌ریزی
یکی از اقداماتی که موجب بروز استرس در ما می‌شود این است که به جای پرداختن به برنامه‌ها و اولویت‌های اصلی، وقت خود را صرف کارهایی کنیم که اولویت اصلی ما نبوده‌اند. در این زمان چه احساسی را تجربه خواهیم کرد؟ حتما که اگر این اتفاق به کرات روی دهد ما احساس خوبی نسبت به خودمان نخواهیم داشت، چون با توجه نکردن به الویت‌ها، رسیدن به اهدافمان را به تاخیر انداخته‌ایم.
اما وقتی برای تمامی ساعات و روزهای خود برنامه‌ریزی می‌کنیم، و به این برنامه پایبند باشیم یعنی از زمان و فرصت‌های خود استفاده بهینه کرده‌ایم. استفاده بهینه از فرصت‌ها زمینه‌ساز سبک زندگی سالم خواهد بود.
ارتباط چهره به چهره
تحقیقات روانشناسی اثبات کرده ارتباط چهره به چهره علاوه بر افزایش اعتماد به نفس و بهبود روابط اجتماعی باعث کاهش شدید استرس و اضطراب می‌گردد.
تمرینات آرام کننده داشته باشید.
هر کس با چیزی آرام می‌شود، یک نفر با یوگا و مدیتیشن، یک نفر با نماز و دیگری با گوش دادن به موسیقی بی‌کلام. خلاصه باید با هر چیزی که آرام‌مان می‌کند برای افزایش تمرکز، توجه و آرامش استفاده کیند. این کار را باید به صورت منظم، هر روز یا دو یا سه بار در هفته انجام داد.
مطالعه روزانه
مطالعه غذای مغز است. فرقی نمی‌کند چه منبعی و چقدر مطالعه می‌کنید، همین که روزانه برنامه‌ای برای آن داشته باشید کافیست. در مجموع بهتر است این عادت را به مرور تقویت کرده و نوشته‌های غنی بخوانید. یادتان باشد که مطالعه، ذهن شما را باز نگه داشته و از بروز آلزایمر و بیماری‌های زوال عقل نیز پیشگیری می‌کند.
