طراحی مسیر شغلی چیزی است که در کودکی با انشاء در آینده میخواهید چه کار شوید؟ از ما میپرسیدند و با بلندپروازیهای کودکانه خود مینوشتیم، میخواهم دکتر بشوم، میخواهم مهندس بشوم، میخواهم خلبان بشوم و …..
احتمالا هم بسیاری از ما به رویای کودکی خود دستنیافتیم. دلایل بسیاری برای این وجود دارد که آن رویا محقق نشد. مثلا غیر واقعی بودن رویا، تغییر علایقمان در بزرگسالی، کشف استعدادمان در شغل دیگر، یا فشار اطرافیان برای رفتن به شغل دیگر و غیره باعث شد مسیر شغلی که در انشاء در آینده میخواهید چه کار شوید برای خود ترسیم کرده بودیم دست پیدا نکنیم.
طراحی مسیر شغلی چیست؟
مسیر شغلی یا (Career path) در حقیقت همان سفر حرفهای ما است. یعنی مجموعه شغلهایی که انتخاب میکنیم تا در نهایت شغل مناسب خود را پیدا کنیم و به اهداف شغلی و چشمانداز زندگی خود دست پیدا کنیم.
انتخاب مسیر شغلی یا کارراهه شغلی فرآیندی تکرار شونده است. هم زمان با رشد حرفهایی و افزایش مهارتهای خود میتوانید تصمیم بگیرید که مسیر شغلی خود را تغییر دهید.
مسیر شغلی خطی در برابر مسیر شغلی غیرخطی
مسیرشغلی برخی افراد مسیری خطی است. این افراد پلههای نردبان یک سازمان یا حرفه مشخص را یکی یکی بالا میروند تا در نهایت به نقشها و مسئولیتها و حقوق بالاتر دست پیدا کنند. مسیر شغلی خطی باعث درک عمیق از یک رشته یا حرفه و تبدیل شدن به یک رهبر یا متخصص در آن زمینه میشود. اما برخی دیگر مسیر شغلی پیچیدهتری دارند و نقشهای مختلف در یک سازمان یا کار در شرکتها و صنایع مختلفی را امتحان میکنند.
چرا طراحی مسیر شغلی مهم است؟
با طراحی مسیر شغلی این دستاوردها را خواهیم داشت:
- به جای این که انرژی و زمان خود را هدر بدهیم، مسیر شغلی مناسب خود را انتخاب کرده و برای پیشرفت در آن تلاش میکنیم.
- با شناخت مشاغل پرتقاضای آینده، شغلی را انتخاب میکنیم که برای ما امنیت شغلی داشته باشد.
- داشتن اهداف شغلی به ما کمک میکند تا هر فرصت و پیشنهاد شغلی را قبول نکنیم، بلکه موقعیتها شغلی را بررسی کنیم و موقعیتهایی را قبول کنیم که با اهداف ما همخوانی دارند. و ما را به اهدافمان یک قدم نزدیکتر میکنند.
مراحل طراحی مسیر شغلی
مراحل طراحی مسیر شغلی عبارتند از 1-دوره کشف استعدادهای شغلی 2-دوره کارآموزی،دوره تجربه و یادگیری 3-دوره رشد و پیشرفت 4-دوره اوج کاری 5-دوره بازنشستگی
1-دوره کشف استعدادهای شغلی (محدوده سنی 21-25سال)
افرادی که در مرحله کشف استعداد هستند در حال اتمام دوره کارشناسی یا کارشناسی ارشد هستند. در این مرحله ما تحت تاثیر عواملی مانند تربیت، بازخورد معلمان، تحصیلات و .. شروع به حذف بسیاری از گزینههای شغلی و تمرکز بر چن شغل مورد علاقه خود میکنیم.
در این مسیر ما شروع به کشف علایق و توسعه مهارتها خود میکنیم و انتظارت خودمان را از آینده وشغلمان را ترسیم میکنیم.
در این مرحله با سه نکته روبه رو هستیم:
- کشف علاقهها: مشخص میکنیم به چه چیزهایی علاقمندیم، چه چیزهایی به ما انگیزه میدهد و چه شغلهایی با شخصیت ما سازگار هستند.
- توسعه مهارتها: دورههایی را برای تسلط بر حرفه مورد نظر خود میگذرانیم.
- تعیین انتظارات: در اینجا تعیین میکنیم میخواهیم در آینده چه نوع سبک زندگی داشته باشیم و چه میزان درآمد این نوع زندگی را فراهم میکند.
نکاتی برای موفقیت در مرحله اکتشاف:
- 1-بسیاری از مسیرهای شغلی را از طریق کارآموزی و کاره پاره وقت امتحان کنید.
- 2- با معلمان و مشاوران در مورد دورهها و آموزشهای موردنیاز برای مشاغل مورد علاقه خود صحبت کنید.
2-دوره کارآموزی، تجربه و یادگیری (محدوده سنی 25-35 سال)
این مرحله شامل جستجوی اولیه برای پیدا کردن کار و ارسال رزومه و تقاضای شغل است. در این مرحله احتمالاً شغلی ابتدایی یا سطح متوسط با مسئولیتهای نسبتاً جزئی پیدا میکنیم.
یادگیری شغل جدید و توسعه و بهبود مهارتها و برقراری ارتباط با همکاران از ویژگیهای این مرحله است. در این مرحله به عنوان نیروی کار برای اولین بار وارد محیط کاری میشویم و بسیاری از موقعیتها، ارتباط با افراد جدید و روابط کاری را تجربه میکنید.
همچنین در این مرحله اولین موفقیتها و شکستهای حرفهای خود را تجربه میکنیم، با بازخوردهای مثبت و منفی و چالشهای زیادی روبهرو میشویم؛ متوجه میشویم که بین دانشی که از دانشگاه به دست آوردید و مهارتی که شغل به آن احتیاج دارد چقدر فاصله است. در نتیجه نگاهمان به کار تغییر میکند و دیدی واقعی از محیط کار به دست میآوریم.
نکاتی برای موفقیت در مرحلۀ کارآموزی، تجربه و یادگیری:
- توسعه و تقویت مهارتها از طریق شرکت در دورههای آموزشی
- تحت نظرات یک مربی یا کوچ آموزش دیده و کار را یاد میگیریم.
- عملکردمان را بررسی میکنیم، نقاط ضعف خود را پیدا میکنیم و آنها را مرتفع میکنیم.
3- دوره رشد و پیشرفت ( محدوده سنی 35-45 سال)
بسیاری از افراد در این مرحله به بالاترین سطح بهرهوری خود رسیدهاند و در کار خود حرفهای شدهاند. در این مرحله ما به پشتوانه سالها تلاش وکسب مهارت و تجربه، کارمندان انتظار ترفیع و افزایش حقوق دارند. و اگر این خواسته برآورده نشود، مسیر شغلی خود را دوباره ارزیابی میکنند و اهداف و علایق خود را دقیقتر بررسی میکنند.
نکاتی برای موفقیت در مرحله رشد و پیشرفت
- در این مرحله جهت ارتقاء شغلی در مورد فرصتهای شغلی در سازمان با سرپرست خود صحبت میکنیم.
- میزان رضایت شغلی خودمان را ارزیابی میکنیم.
- برای موقعیتهای شغلی درون سازمان که با اهداف شغلی ما هماهنگی بیشتری دارند، درخواست میدهیم.
- همینطور با همتایان خود در دیگر شرکتها صحبت میکنیم و موقعیتهای شغلی مناسب خود را در سایر سازمانها بررسی میکنیم.
4-دوره اوج کاری (محدوده سنی 45-55 سال)
در این مرحله به جای یادگیری و کسب مهارتهای جدید، بیشتر زمان خود را در جهت آموزش دیگران قرار میدهیم. در این دوره شروع به شناسایی و جایگزینی افراد به جای خودمان هستیم.
ممکن است در این مرحله فرصتهای کمتری برای پیشرفت داشته باشیم و در عوض از راهنمایی و تربیت کارکنان جدید لذت ببریم. در این مرحله به واسطه شهرت و تجربهایی که در کار کسب کردهایم از امنیت شغلی برخوردار هستیم و تغییری در مسیر شغلی خود نخواهیم داشت.
نکاتی برای موفقیت در مرحله اوج کاری:
- وقت بیشتری را به صرف علایق شخصی خود اختصاص دهیم.
- به یک گروه یا باشگاه که اعضای آن در رده خودمان هستند بپیوندیم.
- با بخش منابع انسانی درباره امور مالی و جزئیات بازنشستگی صحبت کنیم.
- تجربه و دانش خود را با نوشتن کتاب یا برگزاری دوره به دیگران منتقل کنیم.
5-دوره بازنشستگی(محدوده سنی 55-65 سال)
بسیاری در این مرحله خود را برای بازنشستگی آماده میکنند. پس از بازنشستگی میتوانیم زمان بیشتری را با دوستان و خانواده بگذرانیم. یا با رفتن به سفر و استراحت از این دوران لذت ببریم. البته با توجه به وضعیت مالی، سبک زندگی، سلامتی و میزان انرژی میتوانیم از راههای دیگر برای کسب درآمد استفاده کنیم.
نکاتی برای موفقیت در مرحله بازنشستگی:
- ذهن و حافظهی خود را با انجام فعالیتهایی مانند نقاشی یا مطالعه تقویت کنیم.
- با دوستان و خانواده وقت بیشتری بگذرانیم.
- دانش خود را از طریق تدریس به دیگران منتقل کنیم.
چطور مسیر شغلی خود را طراحی کنیم؟
طراحی مسیر شغلی یعنی برای رسیدن به شغل مناسب خود چه مراحلی را باید پشت سر بگذاریم. طراحی مسیر شغلی به ما کمک میکند مهارتهای لازم برای بدست آوردن شغل مورد علاقه خود را بدست آوریم.
با طراحی مسیر شغلی میتوانیم اهداف، علایق و تواناییهای خود را دوباره بررسی کنیم و در صورت تغییر هر کدام، مسیر شغلی خود را اصلاح کنیم.
1-شناخت تیپ شخصیتی
برای بسیاری از انتخابها ابتدا نیاز به شناخت خودمان داریم. در درجه اول باید ببینیم علائق، استعدادها، مهارتها و توانمندیهای ما در چه زمینهای است؟ بر اساس تیپ شخصیتیمان چه مشاغلی برایمان مناسب هستند؟چه میزان حقوق و دستمزد میخواهیم؟ چه محیط کاری را دوست داریم؟
برای شناخت بهتر خودمان میتوانیم لیستی از خواستههای خود را بنویسیم. برای مثال لیستی از مهارتها، لیست کارهای مورد علاقه و غیره
در اینجا سوالاتی برای شما مطرح شده است که میتوانیم برای طراحی مسیر شغلی از این لیست استفاده کنید:
- چه نوع محیط کاری را ترجیح میدهید: لیستی از ویژگیهای محیط کار مورد علاقه خود را بنویسید.
- به چه کارهایی علاقه دارید: در این لیست بنویسید از انجام چه فعالیتهایی لذت میبرید و چه کارها و چیزهایی برای شما خسته کننده هستند.
- چه ویژگیهای شخصیتی دارید: ویژگیهای شخصیتی مشخص میکنند با چه فرهنگ سازمانی و چه نوع شعلی احساس راحتی بیشتری میکنید آیا یک برونگرا هستید که از انجام کارهای تیمی لذت میبرید یا خیر.
- چه مهارتها و تواناییهایی دارید: بعضی از مشاغل به مهارتهای خاصی نیاز دارند. بنابراین باید میزان مهارت خود را مشخص کنید و ببینید برای شغل موردنظر آیا به انداره کافی مهارت دارید یا باید در یک دوره آموزشی شرکت کنید.
2-گزینههایی که دارید را بررسی کنید.
بعد از دستیابی به یک شناخت از خود و علایقتان، میتوانید شغلهایی که برای شما مناسب هستند را از بقیه حدا کنید. این بار مزایا و معایب شغلهای گزینههای خود را بررسی کنید. . سپس باید بررسی کنید برای داشتن شغل مورد علاقه باید چه مهارتها و ویژگیهای شخصیتی داشته باشید تا کارفرما شما را استخدام کند. نهایتا مجدد همه گزینهها را بررسی کرده و آنهایی که با تواناییهای شما نزدیکتر و مزایای بیشتری دارند را انتخاب و بقیه را از لیست کنار بگذارید.
3-نوبت دست به کار شدن است.
نوبت این است وارد عمل شوید و مشاغلی که در لیست علایق باقی ماندهاند را امتحان کنید. برای آشنایی با مشاغل راههای زیادی وجود دارد. میتوانید از این راهها کمک بگیرید:
- انجام فعالیتهای داوطلبانه: میتوانید در زمینه مورد علاقه کار داوطلبانه انجام دهید تا با آن شغل بیشتر آشنا گردید.
- کارآموزی کنید: کارآموزی کمک میکند تا تجربه حرفهای در کار بدست آورید و برای مشاغل تمام وقت آماده شوید.
- شرکت در دورهها و کارگاههای آموزشی: شرکت در کارگاههای عملی از نزدیک با انجام کارمورد علاقه بیشتر آشنا شوید.
- به دنبال کوچ یا مربی باشید: مربیان حرفهای در شغل مورد علاقه خود را پیدا کنید، از آنها یاد بگیرید و آنها را الگوی خود قرار دهید.
4-زمان تصمیمگیری و انتخاب رسیده است.
در این مرحله پرسیدن سوالات زیر میتواند برای تصمیمگیری و انتخاب شغل راهگشا باشد:
- بازار کار آینده شغل موردنظرتان چیست؟ باید از آینده دار بودن شغلی که میخواهید برگزینید مطممئن باشید.
- آیا برای دستیابی به موقعیت شغلی نیاز به مهاجرت دارید؟
- آیا با انتخاب این شغل میتوانید بین کار و زندگی خود تعادل را حفظ کنید؟ موقعیت شغلی نباید مرز بین کار و اوقات فراغت را از بین ببرد.
5-برنامهای برای رسیدن به شغل
برای دستیابی به هدف شغلی خود به یک برنامه نیاز دارید. یعنی مشخص کنید که برای استخدام در این شغل چه مهارتها و ویژگیهایی باید داشته باشید. برای پیشرفت در این شغل با چه چالشهایی ممکن است روبهرو شوید. بعد به این فکر میکنید چگونه میتوانید بر این چالشها غلبه کرده و به اهداف خود برسید. برای هر مرحله یک بازه زمانی در نظر بگیرید تا بتوانید میزان پیشرفت خود را در بازههای زمانی مشخص کنید.
برای استخدام در شغل مناسب خود اقداماتی که باید انجام دهید را مشخص کنید:
- برای استخدام در شغل مناسب خود باید چه مهارتها و ویژگیهایی را باید در رزومه داشته باشید؟
- چه مشاغلی را از چه سطحی باید شروع کنید تا با پیشرفت و گام به گام جلو رفتن در آن نهایتا به شغل مناسب خود برسید.
- برای پیشرفت در مسیر شغلی مورد علاقهی خود به چه آموزشی نیاز دارید؟
6-قدم آخر ارسال رزومه برای کارفرما
خب باید رزومهای آماده کرده و ویژگیها، تجارت، مهارتها و تواناییهای خود را در آن نشان دهید. در رزومه بر مواردی تاکید کنید که در آنها مهارت دارید و اشتیاق خود را برای نقشی که به دنبال آن هستید، نشان دهید. مزیت رقابتی خود را نسبت به سایر متقاضیان نشان دهید. چه مدارک، دانش و تجربهایی دارید که شما را از بقیه متقاضیان متمایز میکند. چرا کارفرما باید شما را انتخاب کند؟ اگر نتوانید ارزش خود را بازگو کنید، دیگران نیز آن را درک نمیکنند.
کلام پایانی
کسب وکار و شغل بخش بزرگی از زندگی ما را تشکیل میدهد. انتخاب شغل روی بقیه بخشها و ارکان زندگی ما تاثیر مستقیم میگذارد. میزان حقوق، نوع کار، ساعات کاری و….سبک زندگی شما را تغییر میدهد. بنابراین مهم است مسیر شغلی را انتخاب کنید که با توانایی و علایق شما سازگار باشد.
