شاید تا به حال با آدم‌های بسیاری مواجه شده باشید، که با افتخار خودشان را یک فرد کمال‌گرا خطاب میکنند. شاید در نگاه اول کمال‌گرا بودن چیز خوبی به نظر برسد اما اگر کمی به زندگی این افراد دقت کنید، متوجه می‌شوید که آنها چندان هم خوشبخت به نظر نمی‌رسند و زندگی ایده‌‌آلی ندارند.
به اعتقاد من انسان‌های کمال‌گرا هیچ وقت نمی‌توانند از آن زندگی که با تلاش ساخته‌اند یا از آن موفقیتی که کسب کرده‌اند لذت ببرند، چون همیشه احساس میکنند که به اندازه‌ی کافی تلاش نکرده‌اند و هنوز هم کارشان را کاری با عیب و نقص می‌دانند. در نگاهی کلی آنها هیچ وقت به آن چیزی که به دست آورده‌اند، راضی نمی‌شوند و نمی‌توانند از داشته‌هایشان لذت ببرند.
در این مقاله با کمال‌گرایی و راهکارهای مقابله با کمال‌گرایی آشنا می‌شوید، پس تا انتهای مقاله با مجله بنیانگذار همراه باشید.
کمال‌گرایی چیست؟
کمال‌گرا بودن، یعنی داشتن استاندارد‌‌‌هایی فراتر از یک استاندار معمولی، یعنی داشتن انتظار‌هایی که انجام شدن برخی از آنها خیلی غیر ممکن و غیر واقع بینانه است.
در واقع انسان‌های کمال‌گرا مدام از خودشان انتقاد میکنند، مدام خودشان را مورد سرزنش قرار می‌دهند و مدام احساس میکنند که کارشان به اندازه کافی خوب نبوده است، در واقع آنها در برابر خودشان پرتوقع‌ترین انسان‌های روی کره زمین هستند و مدام به جسم و روح خودشان آسیب وارد میکنند.
انواع کمال‌گرایی
الف) کمال‌گرایی تطبیقی: این نوع کمال‌گرایی معمولا یک نوع کمال‌گرایی سالم است، که در بیشتر افراد عادی جامعه این نوع از کمال‌گرایی وجود دارد، در این نوع کمال‌گرایی فرد از خودش انتظارات زیادی دارد، اما در صورت به دست نیاوردن آنها نه خسته و ناامید می‌شود و نه خودش را مورد سرزنش قرار می‌دهد.
ب) کمال‌گرایی ناسازگار: این نوع از کمال‌گرایی در واقع یک کمال‌گرایی ناسالم و مشکل ساز تلقی می‌شود. افرادی که در این دسته از کمال‌گرایی قرار دارند، دوست دارند در همه‌ی ابعاد زندگیشان کمال‌گرا باشند و همه چیز در زندگیشان به عالیترین شکل ممکن پیش برود. اما در مواقعی که با شکست رو به رو می‌شوند و همه چیز مطابق انتظاراتشان پیش نمی‌رود، مدام خودشان را سرزنش میکنند و در اثر ناامیدی زیاد ممکن است، به انجام کارهایی که برای سلامت جسم و روان خطرناک است رو آورند مثل اعتیاد یا خودکشی.
ج) کمال‌گرایی تجویز شده اجتماعی: در واقع این دسته از کمال‌گرایان مدام نگران برداشت‌ها و طرز تفکرات دیگران نسبت به خودشان هستند، آنها مدام خودشان را با استانداردهای جامعه می‌سنجند و سعی میکنند که در همه موارد کامل باشند. این دسته از افراد ممکن است دچار بیمار‌ی‌‌هایی مانند افسردگی شوند چرا که مدام دست به مقایسه خود با دیگر افراد جامعه می‌زنند و سعی میکنند که مانند دیگران بهترین باشند.
د) کمال‌گرایی دیگر‌گرا: در واقع این دسته از افراد از دیگران توقع کمال‌گرایی دارند، آنها توقع دارند که دیگران همیشه در بهترین حالت ممکن باشند و اگر این اتفاق نیفتد، مدام آنها را سرزنش میکنند. این افراد به دلیل اینکه مدام دیگران را سرزنش میکنند و از دیگران عیب‌جویی میکنند به تدریج دوستان و انسان‌های اطرافشان را از دست می‌دهند.
افراد کمال‌گرا چه طور فکر میکنند؟
افراد کمال‌گرا تا حدودی مانند افراد موفق فکر میکنند، آنها مدام تلاش میکنند، مدام افکار بلند پروازانه در سر می‌پرورانند و مدام برای رسیدن به خواسته‌هایشان تلاش میکنند.
اما یک تفاوت مهمی که افراد موفق با افراد کمال‌گرا دارند این است که افراد موفق زمانی که به آن چیزی که می‌خواسته‌اند، دست پیداکردند، راضی می‌شوند و از به دست آوردن آن لذت می‌برند.
اما افراد کمال‌گرا زمانی که خواستشان به بهترین و عالیترین شکل ممکن محقق شود، باز هم احساس رضایت و خوشحالی نمی‌کنند واحساس میکنند که هنوز هم کارشان به اندازه کافی خوب و ارزشمند نبوده است.
در واقع یک فرد کمال‌گرا بیشتر از آن که به دستاورد‌ها و موفقیت‌های خود دقت کند، به عیوب و نقص‌های کوچکی که در کار بوده است توجه می‌کند.
افراد کمال‌گرا از برداشتن قدم‌های کوچک و کسب موفقیت‌های کوچک می‌ترسند. آنها همیشه به دنبال کسب موفقیت‌های بزرگ هستند، و دوست دارند کع خالق این موفقیت‌های باشند. برای همین در اغلب موارد شکست می‌خورند زیرا که از موفقیت‌های کوچک غافل هستند در حالی که موفقیت‌های کوچک پله‌ای برای رسیدن به موفقیت‌های بزرگ است.
از طرفی افراد کمال‌گرا چون که همیشه فکر میکنند، کارشان به اندازه کافی خوب نبوده است، در اغلب موارد از کارشان دست می‌کشند و با خودشان فکر میکنند که باید سراغ کاری بروند که درآن بهترین باشند، برای همین چون مدام از کارشان دست می‌کشند و به سراغ کار دیگری می‌روند، نمی‌توانند در هیچ کاری موفق شوند.
علائم افراد کمال‌گرا
شاید شما هم جز افرادی باشید، که دوست دارید در هر چیزی و در هر کاری بهترین خودتان باشید، فرقی نمی‌کند این کاری که انجام می‌دهید دقیقا چه کاری باشد ممکن است انجام یک تکلیف ساده مدرسه باشد یا تاسیس یک شرکت بزرگ، اگر شما در هر کاری که قصد دارید انجام بدهید، می‌خواهید بهترین باشید در واقع شما یک فرد کمال گرا هستید.
در زیر به چند نمونه دیگر از نشانه‌هایی که به شما می گوید یک فرد کمال‌گرا هستید اشاره شده است:
- افراد کمال‌گرا انتقاد پذیر نیستند: افراد کمال‌گرا در واقع افرادی هستند که فرقی ندارد نسبت به آنها انتقاد درست و سازنده‌ای کنید یا انتقاد غلط و نابجا.
در هر صورت واکنش آنها نسبت به هر نوع انتقادی واکنش خیلی سرسختانهای است، آنها بیشتر نیازمند تعریف و تمجید از جانب شما هستند، آنها دوست دارند احساس کنند که به کمال رسیده‌اند و کارشان بی‌عیب و نقص است دقیقا چیزی که همیشه دنبالش بوده‌اند. «انجام کارها بدون هیچ عیب و نقصی»
- ترس از شکست: افراد کمال‌گرا به شدت از شکست خوردن می‌ترسند، آنها از انجام کار‌های کوچک و کسب موفقیت‌های کوچک می‌ترسند، مدام نگران هستند که انجام موفقیت‌های کوچک از رسیدن‌شان به موفقیت‌های بزرگ جلوگیری کند، برای همین همیشه به دنبال کسب موفقیت‌های بزرگ هستند و سراغ هدف‌های کوچک نمی‌روند.
- بهانه‌گیر هستند و از همه چیز عیب‌جویی میکنند: افرادی که کمال‌گرا هستند، در واقع از همه چیز عیب جویی میکنند از نظر آنها هیچ چیز درست و کامل نیست و هر چیزی یک عیب و نقصی دارد. آنها مدام از همه چیز ایراد می‌گیرند و هیچ چیز را کامل نمی‌بینند.
- افراد کمال‌گرا مدام خودشان را سرزنش میکنند: افراد کمال‌گرا افرادی هستند که حتی اگر به موفقیت برسند، باز هم خودشان را مورد سرزنش قرار می‌دهند، زیرا که احساس میکنند که هنوز هم کارشان دارای عیب و نقص است. آنها همیشه بهترین‌ها را می‌خواهند اما وقتی به بهترین چیزها دست پیدا میکنند احساس میکنند که هنوز هم کافی نیست و باید باز هم تلاش کنند برای همین مدام خودشان را سرزنش میکنند و مدام احساس میکنند که کافی نبوده‌اند.
- اهداف غیر معقول: افراد کمال‌گرا همیشه اهداف خیلی بلند پروازانه‌ای در سر دارند، آنها از خودشان توقع دارند که به اهدافی دست پیدا کنند که رسیدن به آنها خیلی سخت و یا حتی خیلی غیر ممکن است.
دقیقا همین مورد است که یک فرد موفق را از یک فرد کمال‌گرا متمایز می‌کند، زیرا افراد موفق اغلب به دنبال اهدافی هستند که قابل تحقق است، اما افراد کمال‌گرا آنقدر به دنبال بهترین‌ها هستند که اهداف خیلی بزرگ غیر واقع بینانه‌ای را انتخاب میکنند. - آنها تنها به نتیجه‌ی کار فکر میکنند: افراد کمال‌گرا فقط به نتیجه‌ی کار فکر میکنند، به این فکر میکنند که نتیجه کار کاملا بی‌عیب و نقص باشد. درحالی که یک فرد موفق همه تلاش خود را می‌کند که از راه‌های رسیدن به موفقیت هم لذت ببرد.
در واقع تمام توجه افراد موفق به انتهای مسیرشان نیست. آنها سعی میکنند از تجربیاتی که در طول مسیر کسب کرده‌اند هم بهترین استفاده را بکنند اما افراد کمال‌گرا حاضر هستند به هر قیمتی به اهداف خود دست پیدا کنند و نسبت به تجربیاتی که در طول مسیر رسیدن به موفقیت کسب کرده‌اند بی توجه هستند. - اغلب مواقع تنها هستند: آنها به علت اینکه خیلی کمال‌گرایانه فکر میکنند با افراد خیلی کمی در ارتباط هستند از طرفی چون که انسان‌های انتقاد پذیری نیستند و نسبت به هر انتقادی سریع واکنش نشان می‌دهند، به تدریج افراد از آنها فاصله می‌گیرند درنتیجه آنها تبدیل به انسان‌های تنها و منزوی می‌شوند.
علت ایجاد کمال‌گرایی
شاید از خودتان بپرسید که این افراد چرا تا این حد نسبت به خودشان متوقع شده‌اند و به چیزی کمتر از یک پکیج کامل و بی‌عیب و نقص رضایت نمی‌دهند. در این جا به چند مورد از این دلایل اشاره می‌کنیم:
- توقع بیش از حد والدین در کودکی: در واقع به اعتقاد من پدر و مادر تعیین کننده شخصیت کودک در بزرگسالی هستند و بیشتر نقص‌هایی که در شخصیت همه‌ی افراد دیده می‌شود به علت رفتارهای نادرست والدین در کودکی است.
افراد کمال‌گرا، افرادی هستند که مدام در کودکی با کودکان هم سن و سالشان مقایسه شده‌اند، آنها آنقدر مقایسه شده‌اند که احساس میکنند، که هر کاری که انجام می‌دهند به اندازه کافی خوب و با ارزش نیست. از این جهت این دسته از کودکان درسنین بزرگسالی تبدیل به انسان‌های کمال‌گرا می‌شوند.
- نداشتن عزت نفس کافی : افرادی که عزت نفس پایینی دارند مدام به دنبال راه‌هایی هستند که با استفاده از آن بتوانند توجه دیگران را به دست بیاورند. به همین خاطر همیشه به دنبال انجام کارها به بی‌نقص‌ترین شکل ممکن هستند تا با این کار توجه دیگران را نسبت به خودشان جلب کنند.
- انجام موفقیت‌های زیادی در زندگی : افرادی که موفقیت‌های زیادی در زندگی بدست می‌آورند، به تدریج نسبت به خودشان بسیار پر توقع می‌شوند و بدست آوردن موفقیت‌های کوچک دیگر نمی‌تواند آنها راضی کند بلکه آنها به دنبال بدست آوردن چیزهای خارق العاده‌تری هستند. پس این افراد با کسب موفقیت‌های پی درپی نسبت به خودشان پرتوقع شده‌اند و این موضوع باعث کمال‌گرایی آنها شده‌است.
- بالا رفتن توقعات جامعه : هرچه قدر توقعات جامعه از افراد بیشتر شود، افراد زیادی در دام کمال‌گرا بودن می‌افتند. امروزه توقعات جامعه آن قدر بالا رفته است که انسان‌ها مدام سعی میکنند که برای بهتر شدن با هم رقابت کنند. همه‌ی انسان‌ها در جامعه امروز از خودشان توقع ساخت بهترین زندگی، داشتن بهترین ظاهر یا تیپ را دارند. در واقع این جامعه است که افراد را نسبت به خودشان متوقع کرده است و آنها را تبدیل به انسان‌های کمال گرا کرده است.
عوارض کمال گرایی
- یکی از مشکلاتی که کمال‌گرا‌ها با آن رو‌به‌رو هستند، این است که در بعضی از موارد از ترس اینکه نتوانند یک کار را به صورت کامل انجام بدهند، اصلا آن را شروع نمی‌کنند و از انجام آن صرف نظر میکنند، در مواردی هم آنقدر روی کامل بودن یک کار تمرکز میکنند که نمی‌تواند به هیچ کار یا پروژه دیگری رسیدگی کنند.
- افراد کمال‌گرا مدام تحت فشار و استرس هستند: آنها مدام نگران این موضوع هستند که نکند کارشان به اندازه کافی خوب و کامل نباشد، نکند که شکست بخورند و هزاران افکار دیگری که مدام به آنها یادآوری می‌کند که باید کامل‌ترین و بهترین باشند.
- افراد کمال‌گرا مدام خودشان را با دیگران مقایسه میکنند: افراد کمال‌گرا دوست دارند در هر کاری بهترین و کامل‌ترین باشند و برای همین مدام دست به مقایسه خود با دیگران می‌زنند.
- افراد کمال‌گرا ممکن است دچار افسردگی شوند: این دسته از افراد به علت کمال‌گرایی که دارند ممکن است در انجام کارهایشان شکست بخورند، از طرفی آن قدر خودشان را با کامل‌ترین معیارها می‌سنجند که ممکن است دچار افسردگی شوند.
- ممکن است دچار بیماری‌های جسمی شوند: افراد کمال‌گرا آن قدر وقت خودشان را روی انجام کارها و پروژه ها می‌گذارند که هیچ وقتی برای رسیدگی به خود و سلامت جسم و روان ندارند.
ازطرفی ممکن است آنقدر خودشان را با معیارهای جامعه بسنجند که برای دست پیدا کردن به یک معیار ظاهری خودشان را در معرض رژیم‌های سخت قرار دهند و به تدیج دچار بیماری شوند. - کمال‌گرا‌ها به تدریج تبدیل به انسان‌های تنهایی می‌شوند: کمال‌گرا‌ها به علت معیارها و استانداردهای بالایی که برای خودشان مشخص میکنند تنها می‌توانند با عده‌ی محدودی از افراد رفت و آمد داشته باشند. آنها به تدریج دوستان و انسان‌های اطراف خود را از دست می‌دهند و تنها می‌تواند با یک عده کمی از افراد ارتباط داشته باشند.
- افراد کمال‌گرا مدام به آینده فکر میکنند: افراد کمال‌گرا در زمان حال حضور ندارند و نسبت به وقایع و رویدادهای اطراف بسیار بی‌توجه هستند. آنها مدام نگران آینده و اتفاقات پیش رو هستند.
چرا به راهکارهای مقابله با کمال‌گرایی نیاز داریم؟
بهتر است ابتدا شما را با این واقعیت رو به رو کنم که تنها تعداد کمی از افراد کمال‌گرا می‌توانند تبدیل به انسان‌های موفقی شوند. یک فرد کمال‌گرا تا زمانی که تنها به دنبال کسب موفقیت‌های بزرگ باشد و برای خودش معیارها و استانداردهای غیر معقولی قرار دهد، هیچ وقت نمی‌تواند طعم رسیدن به موفقیت را بچشد.
افراد کمال‌گرا به تدریج دچار احساساتی مانند ناامیدی، ترس از شکست، اضطراب و هزاران احساس منفی دیگر می‌شوند و حتی در صورتی که در رسیدن به معیارهایشان مشکلی پیش بیاید ممکن است به تدریج دچار احساس افسردگی شوند.
کمال‌گرایی در برخی از موارد حتی به عنوان یک بیماری روانی شناخته می‌شود که باید توسط یک روانشناس درمان شود. پس کمال‌گرایی بیشتر از آن که ما را در رسیدن به موفقیت یاری کند، باعث شکست ما در زندگی می‌شود.
راهکارهای مقابله با کمال‌گرایی؟
- بهتراست به جای این که برای خودتان معیارها و استانداردهای بالایی در نظر بگیرید، معیارها و استانداردهای معقولی انتخاب کنید.
البته این به این معنا نیست که از آرزوها‌یتان دست بردارید، بلکه به این معناست که برای رسیدن به آرزهایتان تنها به تلاش‌های بزرگ فکر نکنید و با انجام تلاش‌های کوچک و کسب موفقیت‌های کوچک برای رسیدن به موفقیت‌ها و آرزوهای بزرگ تلاش کنید.
- بهتر است این باور را کنار بگذارید که همیشه باید یک کار را به بی‌نقص‌ترین شکل ممکن انجام دهید. شما هم انسان هستید، ممکن است گاهی اوقات شکست بخورید، ممکن است گاهی خسته شوید. همه اینها برای هر انسانی اتفاق می‌افتد، پس بهتر است که دست از سرزنش کردن خود بردارید و از خودتان برای تلاش‌های هر چند کوچکتان سپاس‌گزاری کنید.
- سعی کنید به جای اینکه همیشه به نتیجه کار فکر کنید به چیزهایی که در مسیر رسیدن به خواسته‌هایتان به آن دست پیدا کرده‌اید فکر کنید. و از به دست آوردن آنها لذت ببرید.
گاهی تجربه‌هایی که در مسیر رسیدن به اهدفمان یاد می‌گیریم، خودشان خالق کسب موفقیت‌های بزرگتری در آینده می‌شوند، پس حتی اگر شکست خوردید هم ناامید نشوید و به تجربیاتی که کسب کرده‌اید فکر کنید.
- از چیزهایی که باعث کمال‌گرایی‌تان می‌شود فاصله بگیرید: امروزه شبکه های اجتماعی مثل اینستاگرام و رسانه‌ها سطح انتظارات و معیارهای ما را بالا برده اند. و ما مدام زندگی خودمان را با افرادی که به ظاهر زندگی بی‌عیب و نقصی دارند مقایسه می‌کنیم، بهتر است به عنوان یکی از راهکارهای غلبه بر کمال‌گرایی از همه‌ی اینها فاصله بگیریم و به طور واقع بینانه‌تری فکر کنیم.
- بهتر است ریسک پذیر بودن را امتحان کنید: ریسک پذیر باشید، از انجام کار‌های با عیب و نقص نترسید، از ناکامل بودن نترسید.
برای رسیدن به خواسته هایتان گاهی باید ریسک کنید و این را به جان بخرید که ممکن است کارتان با شکست مواجه شود یا کارتان پر از عیب و نقص باشد و به آن اندازه‌ای که می‌خواستید موفق نشوید.
در واقع ریسک‌پذیر بودن به شما این جرئت را می‌دهد که از کمال‌گرا بودن فاصله بگیرید و به دنبال کسب تجربه‌های جدید باشید.
کلام آخر
در این مقاله شما با کمال‌گرایی، علائم، عوارض و راهکارهای مقابله با کمال‌گرایی آشنا شدید از شما می‌خواهم که با خودتان صادق باشید و ببینید که آیا شما هم فردی کمال‌گرا هستید.
آیا شما هم از انجام کارها با عیب و نقص می‌ترسید اگر این طور است دیگر وقت آن رسیده است که با کمال گرایی خود مقابله کنید و آن را درمان کنید تا بتوانید شبیه افراد موفق به رویاهای بزرگ دست پیدا کنید. پس بهتر است، نترسید و بدون هیچ تردیدی برای رسیدن به موفقیت گام بردارید.
عالی بود. ممنون