اکثر ما این روزها بیشتر وقتمون را به جای اینکه در فضای واقعی بگذرونیم، در اینترنت و شبکههای اجتماعی، وقت خودمون را سپری میکنیم.
ویژگی مشترک فضای واقعی و مجازی، این است که هر دو بر پایه روابط انسانی و روابط اجتماعی هستند، چرا که در هر دو با انسانها در ارتباط هستیم. همانطور که در فضای واقعی، آداب معاشرت زیادی وجود دارد که همه میدانیم، لازم است با فراگیر شدن فضای مجازی با آداب معاشرت در فضای مجازی هم بیشتر آشنا شویم.
هر جمع یا گروهی، حتی یک فضای مجازی دارای سازوکارها و آداب معاشرت مخصوص به خود میباشد مثلا در خانه پدربزرگ و مادربزرگ قواعدی را رعایت میکنیم که در خانه خودتان اهمیت ندارند. یا مثلا با لباسی که برای تفریح با دوستان انتخاب میکنیم، نمیتوانیم سر کار برویم. در زندگی روزمره، در دنیای واقعی یک سری کدها و آداب را رعایت میکنیم که برای یادگیری آنها به کلاس خاصی نرفتهایم یا کتاب خاصی نخواندهایم، اما زمانی که وارد اجتماع شدهایم و در معاشرت با دیگران، کمکم با این آداب آشنا شدهایم. البته چون راهنمای واحدی برای آداب معاشرت وجود ندارد، این اصول و آداب از خانواده به خانواده از گروه به گروه دیگر فرق دارد، اما در کل شباهت و ساختارهای مشابه دارند.
ما این روزها بسیار از امور زندگی خود را از طریق فضای مجازی و ارتباطات اینترنتی صورت میدهیم که روابط کاری، دوستانه، عاشقانه، خانوادگی و … از جمله این روابط هستند. همه اینها یک پرسش را به ذهن متبادر میکنند: ادب یا نزاکتی در ارتباطات مجازی چیست؟
به یاد داشته باشیم آداب معاشرت در فضای مجازی، نه به محض ورود و فراگیر شدن آنها، بلکه آرام آرام در جامعه شکل میگیرند.
- یکی از دوستانمان هر مطلبی که به نظر خودش جالب است را در گروه واتساپ به اشتراک میگذارد، اما اعضای گروه یا واکنش منفی نشان میدهند یا اصلا واکنشی نشان نمیدهد.
- یک دانشجوی دختر، پس از دریافت راهنمایی از استاد خود، به نشانه تشکر، استیکر قلب و گل برای استاد ارسال میکند. همین استیکرها باعث چند روز مشاجره بین استاد و همسر او میگردد.
- دانشجویی در روز تعطیل، یک سوال درسی از استاد خود میپرسد، استاد با ارسال استیکر چهره خشمگین به او گوشزد میکند که امروز، روز تعطیل است.
- فردی برای دوست خود پیامی ارسال میکند، اما دوست او به دلایلی تمایل به خواندن پیام او ندارد.
آیا ما باید درباره امور درسی یا کاری، حتما در ساعات یا روزهای مناسب پیام بدهیم؟ آیا این استدلال درست است که اگر کسی نخواست میتونه پیام ما را باز نکنه؟ آیا ارسال استیکر قلب از طرف یک دانشآموز یا دانشجو برای معلم یا استاد کار اشتباهی است؟ آیا وقتی شناخت کاملی از اعضای گروه نداریم، هر مطلبی که از نظر ما جالب است را باید در گروه به اشتراک بگذاریم؟
نتیکت یا آداب معاشرت در فضای مجازی چیست؟
«نتیکت» (netiquette) از ترکیب دو واژه شبکه (network) و آداب معاشرت (etiquette) به دست آمده است.
نتیکت، آداب و تشریفات و مجموعه بایدها و نبایدهایی است که در شبکههای اجتماعی و ارتباطات وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرند.
اصل مهمی در نتیکت وجود دارد و آن این است که ما در برابر هر بایت اینترنتی که از دیگران به خاطر پستهایمان مصرف میشود، مسئولیم.
چند مثال ساده از رعایت نتیکت:
- اضافه نمودن افراد به گروه با هماهنگی قبلی با آن ها.
- انعکاس قوانین گروه به اعضاء جدید.
- صبور بودن اعضاء جدید در ارسال مطالب در بدو ورود و آشنا شدن با فضای گروه.
- ارسال مطالب مرتبط با موضوع و اهداف گروه.
- عدم ارسال یا بهتر بگوییم فوروارد مطالب عمومی و غیرقابل استفاده، که در هر گروهی میتوان آنها را یافت.
- انتقال احوالپرسی ها و گفتگوهای شخصی به چتهای خصوصی.
- عدم انتشار مطالب فاقد منبع رسمی.
- توجه به زمان ارسال مطالب.
- رعایت حریم کلیه اقوام، فرهنگها، زبانها، مذاهب و عقاید.
اصول و آداب معاشرت در فضای مجازی
همه تمایل دارند که در جمعها، افرادی متشخص، مودب، باشعور، با اخلاق، معاشرتی و اجتماعی به نظر برسند و همه از معاشرت با آنها لذت ببرند.
در فضای مجازی نیز به همین منوال است. زمانی که در فضای مجازی وارد میشویم باید آداب معاشرت فضای مجازی را بلد باشیم و رعایت کنیم.
در فضای مجازی ما همان آدمهای واقعی هستیم که با انسانهای واقعی دیگر در حال معاشرت هستیم. فقط به جای یک ارتباطی فیزیکی و رو در رو به صورت آنلاین این ارتباط صورت میگیرد. پس همان رفتار و ارتباطی که با دوستان یا همکاران خود داریم، در فضای مجازی نیز باید به همان شکل رفتار کنیم.
آداب معاشرت در فضای مجازی شامل تما رفتارهایی میشود که ما در فضای مجازی انجام میدهیم. از انتشار یک پست یا کامنت ساده گرفته تا چتهای گروهی یا شخصی با دیگران.
1-اولویت اول را به جمعهای واقعی بدهید.
زمانی که در جمعی یا در کنار شخصی هستیم، چه جمع خانواده، دوست، همکار و… برای چند لحظه از شبکههای اجتماعی دل بکنید و به افراد واقعی که در کنارتان هستند، بیپوندید.
البته اگر کار واجبی باشد مثلا اینکه پیامی باید بدهید یا پستی را سر ساعت منتشر کنید، میتوانید از طرف مقابل از قبل اطلاع دهید و با یک عذرخواهی از او چند دقیقه فرصت بگیرید تا بتوانید کارتان را انجام دهید.
2-به اخلاق پایبند باشید.
در دنیای واقعی بعضی از اصول و قواعد هستند که همه درباره آنها اتفاق نظر دارند مانند اینکه بدگویی پشت سر دیگران، قضاوت دیگران، دزدی، سرک کشیدن به خانه دیگران و غیره کار درستی نیست.
اما آیا به همین اندازه به اخلاقیات و آداب معاشرت در فضای مجازی پایبند هستیم؟ متاسفانه میبینیم که خصوصیترین اطلاعات افراد در فضای مجازی دست به دست شده و به سرعت منتشر میشود.یکی از اصول آداب معاشرت در فضای مجازی این است که این چرخه غیر اخلاقی را قطع کنیم و آنچه مربوط به حریم خصوصی افراد است را مورد سوءاستفاده قرار ندهیم.
3-رعایت ادب در فضای مجازی
یکی از مهمترین اصول آداب معاشرت در فضای مجازی، رعایت ادب و نکات اخلاقی در برابر دیگران است. اصلی که متاسفانه در بسیاری از موارد زیر پا گذاشته میشود.
متاسفانه میبینیم بسیاری در زیر پست دیگران، در کامنت خود از الفاظ رکیک و توهین آمیز استفاده میکنند، یا نظراتی تحقیرآمیز دارند. اینها همه مصداق عدم رعایت ادب در فضای مجازی است.
4-رعایت احترام در فضای مجازی
-در زمانهای خالی، جواب پیام را بدهید.
چرا بعضی عادت دارند، دو یا سه روز بعد جواب پیامی را بدهند که شاید فرستنده آن بسیار چشم انتظار جواب آن است. یک نفر هر چقدر هم که مشغله داشته باشد، بلاخره در فرصتی میتواند جواب یک پیام را بدهد.
درست است بعضی از مواقع آنقدر مشغله داریم که فرصت جواب دادن به پیامهایی به جز پیامهای کاری را نداریم، اما افرادی هستند که فرصت کافی برای جواب دادن به یک پیام را دارند، اما پیامها را چند روز بعد جواب میدهند.
بهترین اقدام این است که اگر هم امکان چت وجود ندارد، از طریق یک پیام به طرف مقابل، مودبانه پاسخ و ادامه صبحت را به آینده موکول کنید.
-به قوانین گروهها احترام بگذارید.
هر گروه براساس یک سری از اهداف و کاربردها ایجاد میشود که لازم است محتوای متناسب با آن کاربرد از سوی کاربران در گروه منتشر شود. مثلا:
از بحثهای سیاسی پرهیز شود. وارد پی وی خصوصی دیگران نشدن، و….. از جمله قوانین گروهها میباشد. که کاربران ملزم به رعایت آن هستند.
-بی مقدمه گروهی را ترک نکنید.
گروهها در شبکههای اجتماعی همانند گروهها در دنیای واقعی هستند. همانطور که ما نمیتوانیم گروه دوستان را بی دلیل و بی مقدمه ترک کنیم، در گروههای مجازی نیز نمیتوانیم چنین رفتاری داشته باشیم. اگر هم به خاطر رودربایستی با دوستان در گروه ماندهایم، به جای ترک کردن بیمقدمه، مودبانه است که یک خداحافظی از دیگران داشته و سپس گروه را ترک کنیم.
5-آداب چت در فضای مجازی
-یک پیام کلیشهای را برای همه نفرستید.
در زمانهایی مثل تحویل سال نو، شب یلدا و …. چیزی که به دفعات زیاد تجربه کردهایم، دریافت پیامهای تکراری از سوی دیگران است بدون هیچ خلاقیتی.
بسیار کسل کننده است که یک پیام را از چند نفر دریافت کنی. توصیه میشود یک پیام صادقانه و صمیمی به زبان خودتان نوشته و برای دیگران ارسال کنید. این گونه بیشتر به دل طرف مقابل مینشیند تا گویی از سر رفع تکلیف و به اجبار با یک پیام تکراری قضیه را بخواهید تمام کنید.
-پیام متناسب با فرد مقابل باشد.
در دنیای واقعی ما همه جا یک جور صحبت نمیکنیم. آنطور که در جمع دوستان صمیمی صحبت میکنیم در جمع فامیل یا همکاران صحبت نمیکنیم.
شیوه چت کردن ما با دوستان صمیمی با چت کردن با پدر و مادر یا همکاران متفاوت است. بنابراین آداب معاشرت در فضای مجازی حکم میکند، قبل از چت و ارسال پیام ابتدا طرف مقابل را بسنجیم و متناسب با او پیام ارسال کنیم.
-پیام را درست و به فارسی بنویسید.
پیامهای زیادی را دیدهایم که تغییر کلمات تبدیل به عادت نگارشی فرستنده آن شدهاند. شاید نظر شما این باشد که چت در فضای مجازی که دستور زبان نمیخواهد اما این گونه نوشتن میتواند ادبیات ما برای رسمی نوشتن و رسمی صحبت کردن تغییر دهد.
-پیام را تکه تکه نکنید.
وقتی نوتیفیکشن شبکههای اجتماعی مثلا واتساپ پشت سر هم میآید باعث میشوند گیرنده چارهای نداشته باشد جز این که حتما پیام را بخواند. و میبیند که متنی که میشد در یک پیام نوشت به 4 یا 5 پیام تبدیل شده است.
تکه تکه کردن پیام حس خوبی به مخاطب منتقل نمیکند، چه او دوست باشد یا غریبه. توصیه میشود به جای چند پیام تکه تکه یک پیام کامل بفرستید تا یکی از اصول آداب معاشرت در فضای مجازی رعایت شده باشد.
6-آداب وویس فرستادن در شبکههای اجتماعی
زمانی که برای اولین بار قرار است برای کسی پیام بفرستید، ویس نفرسید. شاید ارسال ویس برای ما راحت باشد اما برای گیرنده راحت نیست چون باید وقت بگذارد و ویس را گوش دهد.
اگر هم ناچار به ارسال ویس هستید قبل از آن برای ارسال ویس از طرف مقابل اجازه بگیرد.
7-بحث در فضای مجازی
لحن ما در پیامهایی که ارسال میکنیم مشخص نیست. همین عامل میتواند سوء تفاهم برای طرف مقابل ایجاد کند. بهتر است عقیده یا نظر خود را بدون آزار کلامی در فضای مجازی منتشر کنیم.
کلام پایانی
رعایت اصول و آداب معاشرت در فضای مجازی چیزی است که در یک دهه گذشته به زندگی ما وارد شده است. شاید در دنیای واقعی رفتار و کلام ما در اذهان ثبت شود اما در فضای مجازی کلام و رفتار ما به وضوح ثبت میشود و تبدیل به اثر انگشت دیجیتالی ما میشود. اگر میخواهیم آنچه از خود در این فضا به جا میگذاریم مثبت و نیکو باشد باید مواظب باشیم چه میبینیم چه پستی را لایک میکنیم.
